عنوان کتاب : گزیده شهادت نامه امام حسین(ع) بر پایه منابع معتبر
محل نشر : قم
ناشر : دارالحدیث
نوبت چاپ : اول
تاریخ انتشار : 1391
تعداد جلد : 1
قطع : وزیری
صفحات : 1100
منبع:

گزیده شهادت نامه امام حسین(ع) بر پایه منابع معتبر

این کتاب در بر دارنده ی مصائب عاشوراست که از کتاب دانشنامه امام حسین(ع)، چاپ دارالحدیث، گرفته شده است. بنابراین از منابع معتبر اخذ شده است.

کتاب در هفت بخش تنظیم شده با این عناوین: مهم ترین مباحث مربوط به حماسه عاشورا، پیشگویی در باره شهادت امام حسین(ع)، از خروج امام حسین(ع) از مدینه تا ورود ایشان به کربلا، از رسیدن امام حسین(ع) به کربلا تا شهادت ایشان، پس از شهادت، بازتاب شهادت امام حسین(ع) و فرجام کسانی که در کشتن امام(ع) و یارانش نقش داشتند، عزاداری و گریه برای امام حسین(ع).

 

پيش گفتار گزیده شهادت نامه امام حسین(ع)

بررسى جامع و همه جانبه زندگى پيشوايان دينى (پيامبر صلى اللَّه عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام) ، از آن رو كه به فهم درست گفتار، رفتار و موضعگيرى آنان در شرايط گوناگون مى انجامد ، ضرورى است ؛ زيرا نگاه تجزيه اى و تك بعدى ، از آفتِ بدفهمى مصون نيست. در نگاه جامع مى توان رشته پيوند حلقه هاى به ظاهر گسسته را پيدا كرد ، چنان كه با همين نگاه مى توان تعارض ظاهرى برخى سخنان و رفتارها را برطرف ساخت.

 اين جامع نگرى ، تنها با پژوهش هاى علمى و روشمند در باره هر يك از اين پيشوايان ، تحقّق مى يابد كه لازمه آن ، حضور محقّقان با تخصّص هاى گوناگون در مراحل مختلف پژوهش است . به انجام رساندن چنين پژوهش هايى ، ساليان درازى است كه دغدغه اين جانب و همكارانم در پژوهشكده علوم و معارف حديث است.

 دانش نامه امير المؤمنين عليه السلام كه در سال ۱۳۷۹ منتشر شد ،[۱] نخستين اثر از اين گونه پژوهش بود كه پس از مدّت ها تلاش ، به ثمر نشست و در جامعه علمى داخل و خارج كشور ، بازتاب هاى بسيار مثبت داشت. دومين اثر از اين مجموعه نيز كتابى است با عنوان دانش نامه امام حسين عليه السلام كه به لطف الهى در سال ۱۳۸۸ پس از سال ها مطالعه و تحقيق ، با همكارى جمعى از پژوهشگران پژوهشكده ، به انجام رسيد و در جاى خود ، مورد توجّه ويژه فرهيختگان و عموم خوانندگان قرار گرفت . در اين كتاب ، تلاش شده است تا زواياى مختلف زندگانى امام حسين عليه السلام (و از آن جمله حماسه تاريخ ساز كربلا) ، به تفصيل ، مورد بررسى و پژوهش قرار گيرد .

 ناگفته پيداست كه امام حسين عليه السلام در ميان شيعيان و عموم مسلمانان و حتّى ديگر جوامع ، بيشتر با حادثه عاشورا - كه درخشان ترين بخش زندگى ايشان است - ، شناخته شده است . البته اگر گزارش اين بخش از زندگى ايشان با ديگر بخش هاى آن همراه گردد، شناخت كامل ترى به دست مى دهد. از اين رو ، تلاش شد تا در دانش نامه ياد شده ، تمام مقاطع زندگى امام حسين عليه السلام بازگو شود ، هر چند حساسيت و بزرگى حادثه عاشورا ايجاب مى كرد كه نسبت به آن مقطع ، بررسى علمى درخور انجام گيرد كه اين مهم نيز در حدّ توان ، به منصّه ظهور رسيد . اين كوشش ها با اين هدف سامان يافت كه بتواند تاريخ زندگى نورانى و افتخارآميز حضرت ابا عبد اللَّه الحسين عليه السلام و بويژه حماسه كربلا را ، هر چه كامل تر ، دقيق تر و با شيوه هاى علمى به خوانندگان ، منتقل نمايد .

به نمايش گذاشتن نسخه اى از انسان كامل و قرآن ناطق

واقعيت ، اين است كه امام حسين عليه السلام ، با بهره گيرى از فرصت گران قدر كربلا ، نسخه كاملى از قرآن ناطق و انسان كامل را در برابر چشم جهانيان ، به نمايش گذاشت و حماسه اى بى نظير ، پديد آورد . در اين حماسه ، انواع خصلت هاى والاى انسانى ، همچون : صبر و استقامت ، ايثار و از خود گذشتگى ، كرامت و عزّت نفس ، آزادى خواهى ، صداقت و حفظ آرامش روانى در سخت ترين شرايط زندگى (در برابر انواع پستى ها ، جنايت ها، قساوت ها و بى رحمى ها) ، به گونه اى جلوه يافته كه فرشتگان الهى ، شگفت زده شده اند .[۲]

 اين نمايش ، به قدرى صريح ، روشن ، آشكار و عمومى بود كه حتّى دشمنان امام على عليه السلام و اهل بيت عليهم السلام نيز نتوانستند آن را تحريف كنند و چهره درخشان ابا عبد اللَّه الحسين عليه السلام و قيام الهى او را به گونه اى ديگر ، جلوه دهند .

بزرگ ترين درس عاشورا

تاريخ عاشورا ، درس هاى اخلاقى ، سياسى و اجتماعى ارزنده و متنوّعى را به امّت اسلامى ، بلكه به همه آزادى خواهان راستين ، ارائه مى كند ؛ ليكن بزرگ ترين درس آن ، هشدار نسبت به استحاله فرهنگى و سياسى يك جامعه ارزش مدار است . اين درس ، خصوصاً براى ملّت ايران - كه با الهام گرفتن از فرهنگ عاشورا و رهبرى يكى از فرزندان راستين ابا عبد اللَّه الحسين عليه السلام ، امام خمينى رحمه اللَّه عليه، انقلابى را بر پايه ارزش هاى اسلامى پديد آوردند - ، فوق العاده مهم ، بيدار كننده و عبرت آموز است .

 واقعيت ، اين است كه تاريخ عاشورا ، از ظرفيت بى بديلى در هدايت انسان ها و ساختن جامعه آرمانىِ انسانى و مبتنى بر ارزش هاى اسلامى ، برخوردار است و با توجّه به اين ظرفيت فرهنگى ، راز اين حديث نبوى گشوده مى گردد كه : در حسّاس ترين نقطه عرش الهى ، از حسين ، به عنوان «چراغ هدايت» و «كشتى نجات» ، ياد شده است . متن حديث ، چنين است :

 إنَّ الحُسَينَ بنَ عَلِىٍّ عليه السلام فِى السَّماءِ أكبَرُ مِنهُ فِى الأَرضِ ؛ و إنَّهُ لَمَكتوبٌ عَن يَمينِ عَرشِ اللَّهِ عزّوجلّ : مِصباحُ هُدىً ، و سَفينَةُ نَجاةٍ [۳] .

 حسين بن على عليه السلام ، در آسمان ، مقامى برتر از زمين دارد ؛ چرا كه در سمت راست عرش الهى ، در باره او نوشته شده است : چراغ هدايت و كشتى نجات !

 بى ترديد ، همه امامان اهل بيت عليهم السلام ، چراغ هدايت و كشتى نجات اند ؛ امّا ظرفيت فرهنگى تاريخ عاشورا، سبب شده است كه نام امام حسين عليه السلام بدين عنوان به ثبت برسد .

 آرى ! بهره گيرى صحيح از اين ظرفيت مى تواند نه تنها ملّت هاى مسلمان ، بلكه جهان را از بن بست اجتماعى ، فرهنگى و سياسى اى كه امروز گرفتار آن است ، نجات دهد .

 اين است راز آن همه تأكيد اهل بيت عليهم السلام بر زنده نگه داشتن عاشورا ، رفتن به كربلا و زيارت سيّد الشهدا .

ضرورت بازنگرى تاريخ عاشورا

ظرفيت گسترده فرهنگى واقعه عاشورا و جايگاه ويژه آن در جهان اسلام ، بويژه نزد پيروان اهل بيت عليهم السلام ، ايجاب مى كند كه موضوع نهضت حسينى ، به عنوان يكى از اصلى ترين مسائل مطرح در مكتب تشيّع ، در حوزه هاى علميّه و دانشگاه ها ، توسط توانمندترين دانشمندان و كارشناسان ، مورد تحقيق و تدقيق قرار گيرد و نخبگان آشنا با قرآن و حديث و تاريخ اهل بيت عليهم السلام ، ضمن جمع آورى ، جمع بندى و ارزيابى گزارش هاى تاريخى ، ابعاد متنوّع و آموزنده اين حماسه سرشار از هدايت ، عزّت و سعادت را تبيين و تفسير نمايند .

 امّا با كمال تأسّف ، بايد گفت كه عدم توجّه لازم از جانب حوزه هاى علميّه و شخصيت هاى بزرگ علمى شيعه به اين مسئله بسيار مهم ، از يك سو ، و گِرِه خوردن مراسم عزادارى سيّد الشهدا عليه السلام با معيشت شُمارى از مردم ، از سوى ديگر ، سبب شده است كه در بسيارى از مجالس عزادارى امام حسين عليه السلام ، تحريك عواطف مردم ، جاى گزين تبيين اهداف بلند نهضت حسينى گردد و بدين سان ، نه تنها بازار گزارش هاى ضعيف و بى ريشه اى كه جنبه عاطفى آنها قوى است - هر چند خلاف شأن و منزلت اهل بيت عليهم السلام اند - ، رونق يابد ، بلكه به تعبير استاد شهيد مطهّرى ، با اين استدلال ماكياولى كه «هدف ، وسيله را توجيه مى كند» ، راه براى جعل و دروغ در مرثيه سرايى ، هموار شود .[۴]

 نمونه هايى از اين گزارش ها را با نقد شهيد مطّهرى بنگريد :

 - «هاشم بن عُتبه مِرقال ، با نيزه اى به طول هجده گَز ، به يارى امام حسين عليه السلام آمد» ،[۵] در حالى كه او از ياران امام على عليه السلام بود و حدود بيست سال پيش از واقعه عاشورا ، در جنگ صِفّين ، كشته شده بود!

 - «عمر بن سعد ، يك ميليون و ششصد هزار نفر از مردم كوفه را به كربلا آورد» ،[۶] در صورتى كه در آن زمان ، جمعيت كلّ كوفه ، حدود يكصد هزار نفر بوده است !

 - «امام حسين عليه السلام ، در روز عاشورا ، سيصد هزار نفر را به دست خود ، هلاك گردانيد» ،[۷] در صورتى كه اگر امام عليه السلام در هر ثانيه ، يك نفر را كُشته باشد ، براى كشتن سيصد هزار نفر ، ۸۳ ساعت و بيست دقيقه ، وقت لازم است!

 - «حضرت ابو الفضل عليه السلام ، روز عاشورا ، ۲۵ هزار نفر را كُشت» ،[۸] كه با محاسبه اى كه بدان اشاره شد ، كُشتن اين شمار از دشمن ، نزديك به هفت ساعت ، وقت مى خواهد !

 نويسنده گزارش هاى ياد شده ، گويا با هدف ايجاد فرصت لازم براى عمليات مورد اشاره ، مدّعى مى شود كه روز عاشورا ، ۷۲ ساعت طول كشيده است [۹] ![۱۰]

 از اين دست گزارش ها در كتاب هايى كه با عنوان «منابع ضعيف» معرّفى مى شوند ، فراوان است .[۱۱] البته بايد مطالبى را هم كه به عنوان «زبانِ حال» از سوى روضه خوانان و مرثيه سرايان ، مطرح و به تدريج ، به «زبانِ قال» تبديل شده و مى شود ، به فهرست گزارش هاى ضعيف ، افزود !

بارى ، پاسخگو نبودن پژوهشگران و صاحب نظران اين عرصه به نيازهاى جدّى جامعه در زمينه تاريخ صحيح و اهداف بلند نهضت حسينى ، سبب شده است كه شمار كتاب هايى كه خصوصاً در عصر حاضر در باره امام حسين عليه السلام تأليف شده اند ، به صدها و بلكه هزاران عنوان برسد ، و در عين حال ، كتاب هاى مستند و قابل اعتماد در جهت تبيين صحيح تاريخ نهضت حسينى و اهداف و آرمان هاى آن ، بسيار اندك باشند . از اين رو ، در جامعه امروز ايران - كه انقلاب اسلامى آن ، با الهام از نهضت عاشورا به ثمر رسيده و سومين دهه خود را نيز پشت سر گذاشته است - ، بازنگرى و بازنگارى تخصّصى تاريخ عاشورا و پاك سازى آن از مطالب بى اساس و موهن ، در جهت محافظت و صيانت از جان مايه انقلاب اسلامى ، بسيار ضرورى مى نمايد و اين ، بزرگ ترين خدمتى است كه مراكز علمى و پژوهشى مى توانند به ساحت قدس ابا عبد اللَّه الحسين عليه السلام و مكتب اهل بيت عليهم السلام داشته باشند .

 آرى! دانش نامه امام حسين عليه السلام ، گامى متواضعانه در اين راه بود ، كه پس از سال ها پژوهش و تلاش ، با همكارى شمارى از پژوهشگران توانمندِ «پژوهشكده علوم و معارف حديث» ، در چهارده جلد (متن) ،[۱۲] به سرانجام رسيد و در ذى حجه ۱۴۳۰ (آذرماه ۱۳۸۸) ، در دسترس همگان ، بويژه اصحاب تحقيق ، قرار گرفت ؛ امّا با توجّه به اين كه بخش هايى از آن دانش نامه - كه با شهادت سيّد الشهدا عليه السلام و ياران با وفايش مرتبط بود - ، بيش از ساير بخش ها براى آشنايى هر چه بيشتر و عالمانه عموم خوانندگان با تاريخ حماسه كربلا ، كاربرد داشت و از سوى ديگر مى توانست دست مايه اى بسيار مناسب براى مبلّغان دينى (بويژه در سفرهاى تبليغى شان) به شمار آيد ، بخش هاى مورد اشاره ، با عنوان شهادت نامه امام حسين عليه السلام ، به صورت جداگانه منتشر گرديد ؛ ليكن از آن جا كه خلاصه سازى آثارِ پردامنه ، براى بسيارى از خوانندگانْ مطلوب است ، اينك منتخبى از كتاب ياد شده اخير ، با نام گزيده «شهادت نامه امام حسين عليه السلام» ، نيز تقديم علاقه مندان مى گردد .

در اين جا ، از همه پژوهشگران گران قدرى كه به گونه اى در تدوين دانش نامه امام حسين عليه السلام و شهادت نامه امام حسين عليه السلام سهيم بوده اند ، خصوصاً گروه «سيره نگارى» پژوهشكده علوم و معارف حديث و بويژه آقايان سيّد محمود طباطبايى نژاد و سيّد روح اللَّه سيّدطبايى - كه در مرحله تأليف ، معاونت پژوهش مزبور را به عهده داشته اند - ، و نيز از فاضل ارجمند جناب آقاى مرتضى خوش نصيب - كه گزيده سازى كتاب پيشِ رو ، توسط ايشان انجام شده - صميمانه سپاس گزارى مى كنم . همچنين از فرهيختگان گران مايه آقايان : عبد الهادى مسعودى ، مهدى مهريزى و محمّد مرادى - كه ترجمه دانش نامه امام حسين عليه السلام با قلم شيواى ايشان است - ، قدردانى و تشكّر مى نمايم و براى همه آنان ، از خداوند منّان ، پاداشى درخور فضلش ، مسئلت دارم .

 اللّهم ارزُقنا شَفاعَةَ الحسينِ عليه السلام يَومَ الورودِ و ثَبِّت لَنا قَدَمَ صِدقٍ عندَك مَعَ الحسينِ و أصحابِ الحسينِ الّذينَ بَذَلوا مُهَجَهُم دونَ الحسين عليه السلام .

 محمّد محمّدى رى شهرى

 ۱۷ مرداد ۱۳۸۹

 ۲۷ شعبان ۱۴۳۱

 

در باره اين كتاب

در فرهنگ اسلامى ، سالار شهيدان ، ابا عبد اللَّه الحسين عليه السلام ، از جايگاهى كاملاً ممتاز برخوردار است . شخصيّت او ، آن اندازه مقبول و تأثيرگذار است كه مذاهب مختلف اسلامى ، با وجود ديدگاه هاى متفاوتشان در باره شمارى از بزرگان تاريخ اسلام ، يك صدا به جلالت شأن و فضيلت چشمگير او معترف اند . آيات متعدد قرآنى (نظير آيه مباهله و آيه نفس مطمئنّه) كه به تنزيل يا تأويل به شخصيت او نظر دارند ، همچنين تعابير بلند روايات پرشمار نبوى و سخنان بزرگان اهل بيت و اصحاب در باره آن بزرگوار و سرانجام ، زندگانى درخشان او - كه خود ، مكتبى عملى و جامع براى انسان پرورى است - ، هر يك حكايتگر زوايايى از شخصيت متعالى وى و منعكس كننده گوشه اى از ويژگى ها ، خصوصيات و فضايل آن بزرگوارند .

 در اين ميان ، دانش نامه امام حسين عليه السلام ، آيينه اى است مصفّا ، كه بازتاب دادن اين نور خيره كننده را وجهه همّت خود قرار داده است . اين كتاب گران مايه چهارده جلدى - كه با همّت بلند آيةاللَّه محمّدى رى شهرى و با همكارى گروهى از انديشه وران پژوهشكده علوم و معارف حديث ، طىّ تلاشى چند ساله به انجام رسيده و در سال ۱۳۸۸ به زيور طبع ، آراسته شده - ، منبع متقنى است كه از آغاز تا انجامِ زندگى سيد الشهدا عليه السلام را در همه ابعادِ : شخصى ، اجتماعى ، سياسى ، علمى ، ادبى و ... مورد توجه قرار داده است . بدين ترتيب ، مؤلّف دانشمند و همكاران سختكوش وى توانسته اند با ملاحظه دقيق آيات قرآنى و هزاران گزارش حديثى و تاريخى و نيز نقد ، پالايش و تنظيم كارآمد آنها ، خلأى بزرگ را در معرفى يكى از مهم ترين شخصيّت هاى تاريخ ساز ، مرتفع نمايند .

چهار كتابِ برآمده از دانش نامه امام حسين عليه السلام

ويژگى هاى دانش نامه امام حسين عليه السلام و بويژه جامعيّت آن - كه گستردگى حجم كتاب را به همراه داشت - ، اقتضا مى كرد كه اين دانش نامه ، براى علاقه مندانى كه از فرصت كمترى براى مطالعه برخوردارند و يا به هر دليل ديگرى ، معارف دينى را در قالب متون كم حجم ترى مى پسندند ، تلخيص گردد . به اين منظور ، تا كنون ، چهار كتاب زير ، با استفاده از اين دانش نامه پديد آمده است :

يك . گزيده «دانش نامه امام حسين عليه السلام»

دانش نامه امام حسين عليه السلام با حفظ قالب هاى اساسى آن (بخش ها ، فصل ها ، زير فصل ها ، و تحليل ها) ، در مقياسى به مراتبْ كوچك تر ، امّا كاملاً روشمند ، در يك جلد ، خلاصه و با عنوان گزيده دانش نامه امام حسين عليه السلام منتشر گرديد .

دو . حكمت نامه امام حسين عليه السلام

حكمت نامه امام حسين عليه السلام ، تأليفى است با هدف جمع آورى سخنان حكيمانه اين امام بزرگوار ، از منابع حديثى شيعه و اهل سنّت ، و ارائه آن با نظمى نوين و سهل الوصول در ده فصل . اين مجموعه ، افزون بر حكمت هايى كه از خود آن امامْ روايت شده ، بخشى از احاديثى را نيز كه ايشان مستقيماً يا با واسطه از پدر و جدّ بزرگوارش نقل كرده است ، دربرمى گيرد .

سه . شهادت نامه امام حسين عليه السلام

از آن جا كه حماسه كربلا ، درخشان ترين بُرهه از زندگى امام حسين عليه السلام است ، تمامى بخش هاى مرتبط با اين رُخداد عظيم (با صرف نظر از مباحث مربوط به شخصيّت و زندگى و سخنان آن بزرگوار) ، در دو جلد ، با نام شهادت نامه امام حسين عليه السلام انتشار يافت .

چهار . گزيده «شهادت نامه امام حسين عليه السلام»

با هدف تسهيل در دستيابى به مهم ترين معارف عاشورايى در زندگى سالار شهيدان ، كتابى كه با عنوان شهادت نامه امام حسين عليه السلام فراهم آمده بود ، بار ديگر در يك جلد ، خلاصه گرديد و اينك با نام گزيده شهادت نامه امام حسين عليه السلام تقديم خوانندگان گرامى مى شود .

 براى آشنايى بيشتر خوانندگان محترم با ساختار و چگونگى تدوين اين گزيده ، يادآور مى شود كه :

۱ . دانش نامه امام حسين عليه السلام ، از پانزده بخش (در حجم بيش از ۶۶۰۰ صفحه) ، تشكيل شده است كه فهرست اجمالى آن ، عبارت است از :

 درآمد : كتاب شناسى ، اهداف عاشورا ، عزادارى و ...

 يك : زندگى خانوادگى سيّد الشهدا عليه السلام

 دو : فضيلت ها و ويژگى هاى امام حسين عليه السلام

 سه : دلايل امامت امام حسين عليه السلام و فرزندانش

 چهار : امام حسين عليه السلام پس از پيامبر صلى اللَّه عليه و آله ، تا شهادت پدر

 پنج : امام حسين عليه السلام پس از شهادت پدر ، تا قيام عاشورا

 شش : پيشگويى درباره شهادت امام حسين عليه السلام

 هفت : از مدينه تا ورود به كربلا

 هشت : از ورود به كربلا تا شهادت

 نه : وقايع پس از شهادت

 ده : بازتاب شهادت امام عليه السلام و فرجام دشمنان ايشان

 يازده : عزادارى و گريه براى امام حسين عليه السلام

 دوازده : نمونه مرثيه هايى كه در طول تاريخ ، در سوك ايشان سروده شده اند

 سيزده : زيارت امام حسين عليه السلام

 چهارده : مزار امام حسين عليه السلام

 پانزده : حكمت نامه امام حسين عليه السلام .

 شهادت نامه امام حسين عليه السلام ، متن كامل بخش هاى ششم تا يازدهم دانش نامه و نيز منتخبى از «درآمد» و بخش يكم و قطعه كوچكى از بخش سيزدهم را در حجمى نزديك به ۲۵۰۰ صفحه در خود داشت - كه در دو جلد منتشر گرديد - ؛ امّا گزيده شهادت نامه امام حسين عليه السلام - كه اينك پيش روى شماست - ، تلخيصى از بخش هاى شش گانه «پيشگويى در باره شهادت امام عليه السلام» تا «عزادارى و گريه براى امام حسين عليه السلام» است ، به همراه منتخبى از «درآمد» و نيز همان قطعه كوچك از بخش سيزدهم (دو زيارت ناظر به حوادث و شخصيّت هاى حماسه كربلا).

۲ . تمامى فصل ها ، و قريب به اتفاق تحليل هاى مندرج در بخش هاى شش گانه دانش نامه - كه در بند گذشته به آنها اشاره شد - ، البته با تلخيص ، در اين گزيده آمده است .

 ۳ . شمارى از عنوان هاى فرعى (زيرفصل ها) ، همچنين عباراتى كه براى توضيح بيشتر در تحليل ها آمده بودند و بيش از همه ، آن دسته از احاديث و گزارش هاى متنوّع تاريخى كه با موضوع مشابه و با هدف تقويت مطالب از طريق تكثير منابع ، ذيل فصل هاى آن دانش نامه گرد آمده بودند ، مشمول تلخيص و گزينش قرار گرفتند .

 ۴ . جامع ترين و گوياترين متن ها ، از منابع معتبرتر ، در ذيل هر عنوان ، انتخاب شدند .

 ۵ . متن عربى احاديث و گزارش هاى تاريخى ، جهت بهره گيرى بيشتر علاقه مندان ، در پاورقى آمده است .

 ۶ . غالب توضيحات مندرج در پانوشت ها ، حذف شدند و در پانوشت ، به ذكر حدّ اكثر دو منبعِ داراى اعتبار بيشتر ، براى هر متن ، اكتفا گرديد .

 ۷ . از مزاياى دانش نامه امام حسين عليه السلام برخوردارى از پنج نقشه تخصصى جغرافياى طبيعى و تاريخى است كه اختصاصاً براى اين دانش نامه ترسيم شده اند . تمامى نقشه هاى مورد اشاره ، در صفحات پايانى شهادت نامه و نيز اين گزيده آورده شد .

گزارشى از كتاب حاضر

گزارش اجمالى بخش هاى مختلف كتاب حاضر ، از اين قرار است :

بخش يكم : مهم ترين مباحث مربوط به حماسه عاشورا

در بخش نخست اين كتاب ، تحليل ها و مقالاتِ تفصيلى تر و در عين حال ، پراكنده در دانش نامه امام حسين عليه السلام كه با موضوع كربلا و عاشورا تناسب بيشترى داشته اند ، در كنار هم گردآورى شده اند .

بخش دوم : پيشگويى در باره شهادت امام حسين عليه السلام

در اين بخش ، خبرهاى آسمانىِ رسيده در باره شهادت امام حسين عليه السلام ، و پيشگويى هاى پيامبر خدا صلى اللَّه عليه و آله و امير مؤمنان عليه السلام و ديگر پيشوايان و بزرگان در باره شهادت امام حسين عليه السلام ، در قالبى نظام يافته ارائه شده است . به علاوه ، قطعيّت صدور اين دسته از روايات ، مورد تأكيد قرار گرفته و توضيح داده شده كه مقدَّر بودن شهادت امام حسين عليه السلام و پيشگويى آن ، منافاتى با اراده و اختيار او ندارد .

بخش سوم : از خروج امام حسين عليه السلام از مدينه ، تا ورود ايشان به كربلا

در اين بخش ، رخدادهاى مهمّى مانند : امتناع امام عليه السلام از بيعت با يزيد ، خروج امام عليه السلام از مدينه ، فعّاليت هاى ايشان در مكّه ، اعزام مسلم عليه السلام به عنوان نماينده خود به كوفه ، حوادث كوفه و شهادت مُسلم و جمعى ديگر از ياران امام عليه السلام و نيز زندانى شدن شمارى ديگر از آنان ، پيشنهادهاى مختلف به امام عليه السلام مبنى بر نرفتن به كوفه ، و حركت امام عليه السلام به سوى كربلا گزارش شده است .

بخش چهارم : از رسيدن امام حسين عليه السلام به كربلا تا شهادت ايشان

در اين بخش ، متون مربوط به حادثه جان گداز عاشورا ، از آغاز ورود امام حسين عليه السلام به كربلا تا شهادت ياران، فرزندان، برادران، فرزندان برادر، فرزندان خواهر و فرزندان عموى ايشان و سرانجام، شهادت خودِ امام عليه السلام ، به تفصيل ، گزارش شده است .

بخش پنجم : وقايع پس از شهادت امام حسين عليه السلام

در بخش پنجم ، حوادثى كه پس از شهادت امام حسين عليه السلام به وقوع پيوست ، پديده هاى خارق العاده اى كه در منابع معتبر گزارش شده اند ، چگونگى دفن شهدا ، سرنوشت سرهاى مقدّس شهدا و كراماتى كه از سر مقدّس سيّد الشهدا عليه السلام ديده شد ، چگونگى حركت خاندان ابا عبداللَّه عليه السلام از كربلا به كوفه و از كوفه تا شام و بازگشت آنها از شام به مدينه ، ارائه مى شود .

بخش ششم: بازتاب شهادت امام حسين عليه السلام و فرجام كسانى كه در كشتن او و يارانش نقش داشتند

در بخش ششم ، متن گزارش هاى مربوط به بازتاب شهادت سيّد الشهدا و يارانش در ميان قاتلان آنها و نيز در ميان شخصيت هاى برجسته آن روز جهان اسلام و در جامعه عراق و حجاز ، مطرح مى گردد و در ادامه ، سرنوشت شوم كسانى كه در اين حادثه نقش داشتند و نيز مردمى كه از يارى كردن امام عليه السلام سر باز زدند ، تبيين شده است .

بخش هفتم : عزادارى و گريه براى امام حسين عليه السلام

در اين بخش - كه بخش پايانى كتاب است - ، احاديث متعددى در سفارش به عزادارى ، مصيبت خوانى و گريستن و گرياندن براى سالار شهيدان و معرّفى نخستين عزاداران امام عليه السلام پس از واقعه كربلا ، اهمّيت ويژه روز عاشورا و آداب اين روز و نيز سوگمندى جهان آفرينش در مصيبت هاى سالار شهيدان ، گزارش شده است . اين بخش ، با دو زيارتِ منسوب به ناحيه مقدّسه - كه مشتمل بر گزارش هاى تاريخى اند - پايان مى يابد .

قدردانى و سپاس

پروردگار منّان را مى ستايم و سپاس بى كران خود را نثار درگاه ربوبى او مى كنم كه توفيق خدمتى ديگر را به آستانِ سالار شهيدان عليه السلام ، نصيب اين بنده ناچيز خود فرمود . اميد كه چراغى باشد در روز تاريكى ها و ذخيره اى براى روزگار نيازمندى ها!

 بر خود ، فرض مى دانم كه از مؤلّف ارجمند دانش نامه امام حسين عليه السلام ، حضرت آية اللَّه محمّدى رى شهرى - كه پس از به انجام رسيدن گزيده دانش نامه امام حسين عليه السلام توسّط اين جانب ، با واگذارى اين كار ، زمينه خدمت ديگرى را نيز براى نگارنده فراهم آوردند - ، صميمانه تشكّر نمايم و نيز براى ايشان و همه پژوهشگران و دست اندركاران تأليف و به سامان رسانى آن دانش نامه گران سنگ ، از درگاه ربّ شكور، پاداشى شايسته، مسئلت مى نمايم، و بويژه براى حديث پژوهان پرتلاش : جناب آقاى سيّد محمود طباطبايى نژاد و جناب آقاى سيّد روح اللَّه سيّد طبايى (همكاران مؤلف) و جناب آقاى عبد الهادى مسعودى و جناب آقاى مهدى مهريزى و جناب آقاى محمد مرادى (مترجمان خوش قلم دانش نامه) كه بى ترديد ، همه آنان در پديد آمدن اين اثر ، سهم وافر دارند ، اجرى مضاعف ، طلب مى كنم . خداوند ، هر كس را كه در اين راه ، گامى برداشته است ، با سالار شهيدان ، محشور فرمايد ! آمين ، يا ربّ العالمين !

 مرتضى خوش نصيب

 ۲۳ مرداد ۱۳۸۹

 سوم رمضان ۱۴۳۱

 

[۱] دانش نامه امير المؤمنين عليه السلام بر پايه قرآن ، حديث و تاريخ ، در چهارده جلد (سيزده جلد متن عربى - فارسى و يك جلد ويژه فهرست ها و نمايه) و نيز خلاصه اى از آن در يك جلد ، با عنوان : گزيده دانش نامه امير المؤمنين عليه السلام ، هم اكنون در دسترس علاقه مندان است .

[۲] «... وقد عجَبَت من صبركَ ملائكةُ السموات» (المزار الكبير: ص ۵۰۴، دانش نامه امام حسين عليه السلام : ج ۱۲ ص ۲۱۸ و ۲۷۶) .

[۳] عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ۱ ص ۵۹ ، دانش نامه امام حسين عليه السلام : ج ۲ ص ۷۲ ح ۴۲۸ .

[۴] ر. ك : حماسه حسينى : ج ۱ ص ۴۸ .

[۵] ر . ك : مُحْرق القلوب : ص ۱۵۲ . نيز ، ر . ك : روضة الشهدا : ص ۳۰۱ كه در ادامه دارد : «نيزه اى چون مار ارقم در دست گرفته» .

[۶] أسرار الشهادات (أسرار الشهادة) : ج ۳ ص ۳۹ .

[۷] ر . ك: أسرار الشهادات (چاپ قديم): ص ۳۴۵. اين مطلب در چاپ جديد (ج ۳ ص ۳۵) حذف شده است.

[۸] أسرار الشهادات : ج ۳ ص ۳۶ .

[۹] ر . ك : أسرار الشهادات : ج ۳ ص ۳۵ - ۳۹ .

[۱۰] حماسه حسينى : ج ۱ ص ۲۸ - ۲۹ .

[۱۱] ر . ك : ص ۳۲ (منابع غيرقابل استناد) .

[۱۲] جلد پانزدهم اين كتاب ، به فهرست ها و نمايه اختصاص دارد .